ᠰᠢᠨᠤᠯᠲᠤ ᠡᠷᠢᠯ – ᠰ᠂ ᠲᠡᠮᠦᠷ Шуналт эрэл – С᠂ Төмөр ᠨᠠᠢᠷᠠᠭᠤᠯᠤᠯ ᠥᠭᠦᠯᠡᠯᠭᠡ

Тэд гэрийнхээ хажууд газар хагалбарлан хашаалж голдуу байцаа, төмс тарин худалдаж амьдарна. Ногооны талбай дээрээ эхнэр нь хүүгээ дагуулчихсан ажиллаж байгаа харагддаг юм.

Харин Өндөр өдөр болгон хүрз мөрлөөд төмөр зам дагасан хуучин цагийн тэмээн жингийн замаар ороод алхчихна. Тэгээд тэрхүү хуучин зөрөг замын баруун хажуугаар өдөржин энд тэндгүй газар сэндийчэн нүхлээд явдаг Өндөрийг эхэндээ хүмүүс ихээ гайхдаг байв. Сүүлдээ газар шороо сэндийчээд онгойсон хар нүх ухаад байдагт нь дургүйцдэг болжээ.

Өндөр хүмүүсийн дургүйцлийг хайхралгүй нүхээ ухдагаараа ухсаар л байв. Харин урь ормогц тэдгээр нүхнүүддээ модны салаа намаа суулган тарьж эхэлжээ. “-Өө хөөрхий, ингэх байсан юм уу?” гэсээр ч хүмүүс  дургүйцэхээ больж түүнийг дураар нь нүхийг нь ухуулдаг болов.

Олон жил өнгөрч, олон ч нүх ухан, олон ч мод тарьжээ. Моддын зарим нь ургаж амьдран, зарим нь ч хатаж хувхайран үхчидэг. Өндөр алийг нь ч  тоолгүйгээр цаашаа давшин дахин өөр газар шинээр нүх ухан модоо тарина. Ганц гайхууштай нь хоолой судгийг дагасан нөгөө л балархайшсан зөрөг замынхаа баруун талд тарихаас биш зүүн талд нь гарах ч үгүй. Замаа даган урагшаа хойшоогоо явж энд тэнд ургасан ганц ганцхан зэрлэг хайлаасны баруун талаар нүхээ ухан модоо тарьдаг нь нэн гайхууштай.

“-Ургаа модны ойр хавьд таривал мод нь амьдран ургах нь илүү сайн байдаг юм байлгүй дээ” хэмээн хүмүүс өөр хоорондоо ярилцан сониучирхдог боловч төдөлгүй Өндөрийн мод тарихыг тоохоо байжээ.

Хүү нь өсөж тусад орон ээжийгээ амраан ногооны талбай дээрээ ажилладаг болжээ. Өндөр мөн л нүхээ ухан модоо тарьсаар байв. . Хэдийгээр нас явж тамир тэнхээ нь суларсан ч, тэр гэрээсээ их хол явж халширч хойргошилгүйгээр нүх ухаж модоо тарьдаг болжээ.

“Юуны төлөө ингэдэг юм бол” гэж хүмүүс анхандаа гайхдаг байсан боловч яваандаа дөжирсэн байв. Өндөрөөс асуухад өөдөөс нь харан инээмсэглэхээс биш юу ч хэлдэггүй байлаа.

Уулыг цас дарж, эрийг нас дарна гэгчээр өндөр өтөлж өвгөрөн тартагтаа тулсан ч мөн хийдгээ хийж зүтгэсээр л явна. Өндөрөөс насаар олон дүү хөөрхий муу самган нь хүндээр өвчлөн хэвтэрт оров. Тэгээд удсан ч үгүй хорвоог орхин үнэний газраа зорьжээ.

Өндөр гашуудлаа илтгэн талийгаачийнхаа шарилыг хэд хоног сахин суугаад нөгөө зөрөг замынхаа ойролцоох нэгэн ганц модны баруун талд оршуулжээ.

Маргаашаас нь Өндөр самганаа оршуулсан ганц модныхоо хажууд очин нүх ухан мод тарих ажлаа цааш нь үргэлжлүүлжээ.

“Одоо та амар, энэ ажлаа хийх хэрэггүй, бие чинь дийлэхгүй...” гэж хүмүүс ятгасан ч Өндөр үгийг нь авалгүй хийдгээ хийсээр л байв. Гэтэл нэг орой өндөр харьж ирсэнгүй. Маргааш өглөө хүү нь хүмүүстэй эрэлд гарч говийн цаадхи манханы хормойд дутуу ухсан нүхний хажуугаас ангаж цангаж, тамир тэнхэлгүй болсон Өндөрийг олж авчээ.

Өндөрийг гэрт нь авчрав. Өвгөн хэдийвэр сэргэж сэхсэн боловч нэгэнт болохоо байснаа мэдээд хүүгээ хажуудаа дуудан бусад хүмүүсийг гарахыг хүсчээ.

Хүмүүс гарсны хойно өвгөн “-Аавын чинь нүх ухаж мод тарьдаг нь учиртай юм шүү, одоо чамд хэлж өгье. Харин хүү минь залгаад мод тарих хэрэгтэй гэжээ”. Өвгөн ухархайдаа ширгэмээр болсон нүдээ анихад доод зовхийг нь даган нулимс бөмбөрөв. Хүү нь нулимсыг нь арчин чимээгүй зогсоно. Аав нь түр амарсан бололтой нүдээ алгуурхан нээж тамиргүй сулавтар дуугаар нэгэн учрыг ярьж эхэллээ.

...Хүрээнээс хөөгдсөн гамин цэргүүд урагшаа өдөр шөнөгүй цуварч байв. Гэхдээ тэд замдаа зүгээр явсангүй. Ойролцоохи айлуудыг дээрэмдэн тонож явсан арваад гамингууд олноосоо тасран төөрчээ. Тэд бусдыгаа гүйцэхээр хоолой даган жингийн хуучин жимээр шогшоогоороо урагшилна.

Гэнэт том том ташуур далайсан арваад морьтон уулын орой дээр гарч ирснээ тэднийг уулгалан дайрав. Ахлаж явсан гамин хэрэг биш болж байгааг ойлгоод богцыг нь үүрч яваа өндөр цэргээ хажуу дахь жалганд очиж богцоо нуу гэжээ.

Өндөр цэрэг бужигнааныг далимдуулан залуу насны хар идээр харайлгасаар ойрхон судаг руу орж нуугдтал морьтон эрчүүд мориноосоо үсэрч буун гамингуудын ачаа барааг булааж эхлэв. Айж балмагдсан гамингууд яаж ч чадалгүй хамаг ачаагаа дээрэмдүүлчихлээ. Гамингийн дарга гар буугаа гарган гохыг нь дарж амжаагүй байтал нэгэн эр бүдүүн ташуураараа духан тушаа нь дэлсэв. Гамингийн дарга нам уналаа.

Энэ “тулаан” хоромхон зуур болж өнгөрөв. Гамингийн дарга үхсэн бололтой гулдайн хэвтэнэ. Тэд түүн дээр хэсэг бөөгнөрөлдсөнөө мориндоо мордож гамингуудыг туун баруун тийш явав.

Өндөр цэрэг тэднийг далд ортол нь харж хэвтлээ. Гэнэт сэхээ орж дарга дээрээ дэгдэж очвол өнөөх нь нэгэнт амьсгал хураасан байв. Яахаа мэдэхгүй тээнэгэлзэж түр зогссоноо мөрийг нь дарж байгаа хүнд цүнхээ буулгалаа. Амсрыг нь тайлж үзвэл дүүрэн алт мөнгө эрдэнэс байв.

“Энийг чинь одоо яадаг билээ?” хэмээн өндөр цэрэг даргаа нэг харж эрдэнэсийг нэг харна. Тэр бусдынхаа явсан зүгт бөгтөгнөн яаран шогшин алхлав. Хурдлан явсаар нэгэн өнчин хайлаасны хажуугаар өнгөртөл амьтан ухсан бололтой онгойсон хар нүх тааралджээ.

Эгц доошоо шахуу ухагдсан тэрхүү нүхэнд цүнхтэй эрдэнэсээ хийж дээрээс нь шороогоор булчихаад босов оо. Ойр зуурыг ажин гүн амьсгаа авснаа “урагшаа уруудсан хоолой жалга, жингийн зам, ганцаар ургасан хайлсны баруун талд ”гэж шивгэнэснээ шийдмэг эргэлээ.

Тэр гүйж шогшсоор явсаар гамин цэргүүдийнхээ барааг харав. Нуугдасхийн араас нь дагаж явтал морьтон эрс тэднийг гамингуудад нь ойртуулж өгмөгцөө давхилдан арилжээ.

Өндөр яриагаа дуусгаад гал нь унтарсан нүдээрээ хүүгээн удаан ширтээд “Ийм л учир болсон юм даа, эрдэнэсээ олсон сон бол...” гээд нүдээ аньжээ .

Түүнээс хэдхэн хоногийн дараа хүү нь аавынхаа мод тарьдаг ажлыг үргэлжлүүлэн хийх болжээ.